Kafle ze zbiorów Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku

Zespół Wzgórza Katedralnego we Fromborku wraz ze związanym z nim historycznie Szpitalem św. Ducha to miejsce szczególne pod względem zabytkowych urządzeń grzewczych. Możemy tu, biorąc pod uwagę obiekty przechowywane w Muzeum Mikołaja Kopernika oraz budynki będące własnością instytucji Kościoła, dokonać przeglądu systemów grzewczych od średniowiecza po XX w. Znajdziemy tu zarówno gotyckie piece hypokaustyczne, jak i różnoczasowe kominki (od XV do XX w.), XVIII i XIX-wieczne piece kaflowe, a nawet takie unikaty, jak kuchnia wnękowa z XVII w.

Z urządzeń i systemów grzewczych działających na przestrzeni wieków w kompleksie Wzgórza Katedralnego i w Szpitalu św. Ducha na szczególną uwagę zasługują piece kaflowe. Obecnie zachowało się tu 15 egzemplarzy XVIII i XIX-wiecznych pieców kaflowych, w tym wyjątkowe w skali kraju 2 barokowe piece pomorskie, zwane potocznie gdańskimi, a także jeden z niewielu w Europie zespół 10 pieców T. Ch. Feilnera z Berlina. Oprócz egzemplarzy fromborskich (w większości zachowanych in situ) zestaw ten uzupełnia kolejny piec barokowy przeniesiony z dworu w Karkajmach na Warmii oraz rekonstrukcja pieca gotyckiego z XVI w., wykonana w 2023 r. do aranżacji gabinetu na wystawie Prywatny Świat Mikołaja Kopernika w wieży Kopernika.

W zbiorach Muzeum Mikołaja Kopernika znajduje się interesujący zespół kafli z okresu od XIV do XX w. z rozebranych pieców, obejmujący gotyckie kafle naczyniowe oraz płytowe kafle renesansowe, barokowe, klasycystyczne, a także obiekty w stylach historyzujących, secesyjne i art déco. Kolekcja obejmuje oprócz zabytków z Fromborka, także obiekty z regionu, głównie z pobliskiego Braniewa, ale także z terenu Warmii, Mazur i Pomorza, w tym tak unikatowe, jak zespół kafli naczyniowych z Reszla, czy XIX-wieczna kopia renesansowego pieca norymberskiego z nieznanej bliżej rezydencji na Pomorzu Wschodnim.
Zbiory pozyskiwano z prac archeologicznych, a także poprzez dary i nabytki. W ostatnim czasie (2024 r.) zasoby muzeum powiększyły się o liczący około 200 egzemplarzy przekaz kafli ze zbiorów Towarzystwa Miłośników Pieców Kaflowych im. Waltera Wendla, działającego w Braniewie w latach 2000–2021. Zbiór ten obejmuje kafle lub ich zespoły z Fromborka i Braniewa, pochodzące głównie z XIX i XX w. Znajdują się w nim także starsze obiekty, jak np. zespół XVII-wiecznych kafli z braniewskiego zamku biskupiego, w tym kafle z herbem burgrabiego Schwengelm.

Szczególnie cenna w przejętym do muzeum zespole jest kolekcja kafli z sygnaturami fabryk pieców i kaflarni z terenu Prus Wschodnich, Zachodnich, Pomorza i Śląska, a także z terenu Niemiec (Velten, Berlina czy Miśni). 

Wystawa Kafle ze zbiorów Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku przedstawia wybrane kafle stanowiące elementy pieców ogrzewających niegdyś pomieszczenia Wzgórza Katedralnego we Fromborku oraz otaczających je kanonii i Szpitala św. Ducha, a także materiał kaflarski z terenu Warmii (z Braniewa i Reszla). Wąskie ramy tej ekspozycji pozwalają na prezentację tylko pojedynczych kafli, a o bryłach pieców dają wyobrażenie ich miniatury, wykonane w pracowni ceramicznej w Sopocie przez Alinę Sawicką i Annę Strzelczyk (w latach 2003–2009).

Wystawa prezentuje niewielką część zbiorów opisanych w katalogu Piece i kafle ze zbiorów Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku, który został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.